Υπεύθυνοι: Δ. Δεληγιάννης, Μ. Παυλάκης
Χρονοδιάγραμμα: Απρίλιος 2026 – Οκτώβριος 2027
Το Έργο Εκπαιδευτική μεθοδολογία ανάπτυξης δεξιοτήτων σε προγράμματα Δήμων, αφορά σε ένα σύνολο δράσεων σταδιακής ανάπτυξης, δοκιμής και θεσμικής αξιοποίησης παρεμβάσεων ανάπτυξης δεξιοτήτων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, με χρονικό ορίζοντα από τον Απρίλιο του 2026 έως τον Οκτώβριο του 2027. Ο σχεδιασμός και υλοποίησή τους βασίζεται σε μια σαφώς οριοθετημένη ακολουθία φάσεων, οι οποίες αλληλοτροφοδοτούνται και οδηγούν προοδευτικά από τη διάγνωση αναγκών στη δημιουργία εφαρμόσιμων και βιώσιμων μοντέλων πολιτικής και εκπαιδευτικού σχεδιασμού. Στόχος είναι η διαμόρφωση τοπικών σχεδίων δράσης για την υποστήριξη προγραμμάτων ανάπτυξης δεξιοτήτων, με έμφαση στα άτομα με χαμηλά προσόντα, σε συνεργασία με τους τοπικούς φορείς. Το έργο είναι συμπληρωματικό προς τη δράση «Κέντρα Διά Βίου Εκπαίδευσης – Προγράμματα Διά Βίου Εκπαίδευσης» που έχει προταθεί στο Επιχειρησιακό Πρόγραμμα «Ανθρώπινο Δυναμικό και Κοινωνική Συνοχή» της Προγραμματικής Περιόδου 2021-2027.
Οι δράσεις του Έργου διαμορφώνονται ως εξής:
- Η πρώτη δράση εστιάζει στη συστηματική διάγνωση των αναγκών ανάπτυξης δεξιοτήτων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο και στον προσδιορισμό των ομάδων-στόχων. Έμφαση δίνεται στην ανάπτυξη ήπιων δεξιοτήτων (soft skills), καθώς και στην ενίσχυση των ψηφιακών και πράσινων δεξιοτήτων των συμμετεχόντων πολιτών.
Η δράση αυτή οργανώνεται ως συνδυασμός τεκμηριωμένης ανάλυσης και συμμετοχικής διερεύνησης, με σαφώς προσδιορισμένα εργαλεία και ρόλους. Αφετηρία αποτελεί η εκτενής βιβλιογραφική ανασκόπηση και η μελέτη της ευρωπαϊκής και ελληνικής εμπειρίας, με έμφαση σε κείμενα, αναφορές και ερευνητικά δεδομένα από την λειτουργία των Κέντρων Διά Βίου Μάθησης των Δήμων και τις πηγές της Γενικής Γραμματείας Διά Βίου Μάθησης, από την εμπειρία «Πόλεων που Μαθαίνουν» στη χώρα μας και στο διεθνές περιβάλλον, από καλές πρακτικές από τον ευρωπαϊκό χώρο και επιτυχημένα παραδείγματα ευρωπαϊκών προγραμμάτων.
Συμπληρωματικά προς την τεκμηρίωση, υλοποιούνται δύο (2) ομάδες εστίασης (focus groups) ως βασικός μηχανισμός ποιοτικής διερεύνησης. Η πρώτη ομάδα εστίασης περιλαμβάνει εκπροσώπους φορέων τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης (Δήμοι και Περιφέρειες) και αποσκοπεί στην αποτύπωση στρατηγικών προτεραιοτήτων, θεσμικών περιορισμών και υφιστάμενων μηχανισμών σχεδιασμού προγραμμάτων. Η δεύτερη ομάδα εστίασης περιλαμβάνει εκπροσώπους της Κοινωνίας των Πολιτών, όπως Δημοτικών Συμβουλίων Νεολαίας, ΜΚΟ και Επιμελητηρίων, με στόχο την ανάδειξη της οπτικής των πολιτών και των φορέων των τοπικών κοινοτήτων. Η συνδυαστική ανάλυση των ομάδων εστίασης επιτρέπει την περιγραφή και συστηματική σύγκριση οπτικών και τον εντοπισμό τόσο των κοινών προτεραιοτήτων όσο και διαφοροποιημένων αναγκών, με ιδιαίτερη έμφαση στα άτομα με χαμηλά προσόντα και στα εμπόδια πρόσβασης στην Εκπαίδευση Ενηλίκων.
Η ανωτέρω δράση περιλαμβάνει επίσης την επιβεβαίωση των ευρημάτων μέσω ποσοτικής έρευνας. Η έρευνα αυτή απευθύνεται σε ευρύτερο δείγμα στελεχών της τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης, εκπαιδευτών Εκπαίδευσης Ενηλίκων και ενεργών πολιτών. Στοχεύει στην αποτύπωση αντιλήψεων σχετικά με τις ανάγκες ανάπτυξης δεξιοτήτων, στα βασικά εμπόδια συμμετοχής στη διά βίου μάθηση και στην αποτελεσματικότητα υφιστάμενων δομών και παρεμβάσεων. Τα ποσοτικά δεδομένα λειτουργούν συμπληρωματικά προς τα ποιοτικά ευρήματα, επιτρέποντας την ιεράρχηση προτεραιοτήτων και την ενίσχυση της τεκμηρίωσης των προτεινόμενων κατευθύνσεων πολιτικής και εκπαιδευτικού σχεδιασμού.
- Η δεύτερη δράση επικεντρώνεται στον σχεδιασμό και την ανάπτυξη ενός εγχειριδίου εκπαιδευτικής μεθοδολογίας για την ανάπτυξη δεξιοτήτων. Το εγχειρίδιο προσεγγίζεται ως λειτουργικό εργαλείο σχεδιασμού, και περιέχει ως αλληλοσυνδεόμενα στάδια ενός ενιαίου σχεδιαστικού κύκλου:
(α) Τη μεθοδολογία διαμόρφωσης του περιεχομένου των τοπικών/περιφερειακών προγραμμάτων Εκπαίδευσης Ενηλίκων.
(β) Τη διδακτική μεθοδολογία των προγραμμάτων αυτών (Έμφαση σε ενεργητικές εκπαιδευτικές τεχνικές, αξιοποίηση της τέχνης στην εκπαίδευση, εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης).
(γ) Τη μεθοδολογία ανάπτυξης εκπαιδευτικού υλικού.
(δ) Τη μεθοδολογία αξιολόγησης των προγραμμάτων και των μαθησιακών αποτελεσμάτων.
(ε) Παραδείγματα σχεδιασμού τριών πιλοτικών προγραμμάτων σε τοπικό/περιφερειακό επίπεδο σε συνεργασία με τοπικούς φορείς.
Ως προς τα παραδείγματα σχεδιασμού των τριών πιλοτικών προγραμμάτων επιλέχθηκαν Δήμοι με διαφορετικά γεωγραφικά και κοινωνικοοικονομικά χαρακτηριστικά (Θέρμη, Τήλος και Λάρισα), που επιτρέπουν τη δοκιμή της μεθοδολογίας σε ετερογενή περιβάλλοντα. Σημειώνεται πως οι Δήμοι της Θέρμης και της Λάρισας ανήκουν στο παγκόσμιο Δίκτυο της UNESCO των Learning Cities, ενώ ο Δήμος της Τήλου έχει ευρωπαϊκές διακρίσεις για τις πρωτοβουλίες του. Πιο συγκεκριμένα:
- Στον Δήμο Θέρμης πραγματοποιείται το καινοτόμο πρόγραμμα εκπαίδευσης ‘Coopskills’. Το πρόγραμμα υλοποιείται σε συνεργασία με τον ιδιωτικό τομέα (επιμελητήρια, επιχειρήσεις, κ.λπ.) και εκπαιδευτικούς φορείς στον τομέα της Εκπαίδευσης Ενηλίκων, συνδέοντας τη μάθηση με ευκαιρίες εργασίας στην πραγματική ζωή μέσα από εργαστήρια επανεκπαίδευσης νέων πολιτών με την υποστήριξη του τοπικού Δημοτικού Συμβουλίου Νεολαίας, με στόχο την ανάπτυξη δεξιοτήτων για την πράσινη και ψηφιακή μετάβαση. Ο Δήμος Θέρμης είναι μέλος του παγκόσμιου δικτύου Learning Cities της Unesco και Εθνική Πρωτεύουσα Νεολαίας 2026. Το πρόγραμμα υλοποιείται παράλληλα σε πόλεις της Κύπρου, της Λιθουανίας και της Ισπανίας.
- Στον Δήμο Τήλου έχει ξεκινήσει από τον Ιούνιο 2021 η πρωτοβουλία ‘Just Go Zero’, ως αποτέλεσμα συνεργασίας του ιδιωτικού τομέα με την τοπική αυτοδιοίκηση μετά την απόφαση του Δήμου Τήλου να πιστοποιηθεί ως Δήμος Μηδενικών Αποβλήτων. Με συνεχή εκπαίδευση και ενημέρωση των κατοίκων του νησιού, των επιχειρήσεων αλλά και των επισκεπτών γύρω από τις αρχές της πρόληψης, της επαναχρησιμοποίησης και της ανακύκλωσης, το νησί έχει καταφέρει την εκτροπή από την ταφή απορριμμάτων σε ποσοστό 100% και συνεπώς παύση λειτουργίας του ΧΥΤΑ, ενώ το ποσοστό ανακύκλωσης προσεγγίζει το 90%, τη στιγμή που ο ευρωπαϊκός στόχος έως το 2030 είναι 60%.
- Στον Δήμο Λαρισαίων η δράση εστιάζει στο καινοτόμο εκπαιδευτικό πρόγραμμα (εξ αποστάσεως και διά ζώσης) με τίτλο «Η Τέχνη στην Εκπαίδευση», που υλοποιήθηκε από την εκπαιδευτική δομή «Πανεπιστήμιο των Πολιτών». Το πρόγραμμα, το οποίο συγκέντρωσε το ενδιαφέρον εκατοντάδων εκπαιδευτικών και εκπαιδευτών ενηλίκων της τοπικής κοινωνίας, είχε ως βασικό στόχο την ανάπτυξη της κριτικής σκέψης και της δημιουργικότητας των εκπαιδευομένων μέσα από την αξιοποίηση έργων τέχνης, με έμφαση στα εκθέματα της τοπικής ιστορίας. Υλοποιήθηκε σε συνεργασία με την Επιστημονική Ένωση Εκπαίδευσης Ενηλίκων, τη Δημοτική Πινακοθήκη και το Διαχρονικό Μουσείο Λάρισας. Η Λάρισα είναι η πρώτη ελληνική πόλη που εντάχθηκε στο παγκόσμιο δίκτυο Learning Cities της Unesco, βραβεύτηκε το 2017 για την προσπάθειά της στο πεδίο της Εκπαίδευσης Ενηλίκων και την περίοδο 2019- 2020 ήταν συντονίστρια πόλη της UNESCO στο πεδίο του Citizenship Education.
- Η τρίτη δράση αφορά στη σύνθεση των αποτελεσμάτων, στην αποτίμηση της πιλοτικής εμπειρίας και στη διαμόρφωση ενός πλαισίου θεσμικής αξιοποίησης και συνεργειών που αποσκοπούν α) στη διάγνωση των αναγκών ανάπτυξης δεξιοτήτων σε τοπικό και περιφερειακό επίπεδο, β) στην ανάπτυξη τοπικών/περιφερειακών προγραμμάτων Γενικής Εκπαίδευσης Ενηλίκων. Τα συμπεράσματα από τη διάγνωση, την ποσοτική έρευνα και την πιλοτική εφαρμογή ενσωματώνονται σε έναν συνεκτικό Οδικό Χάρτη συνεργασιών μεταξύ δήμων, περιφερειών, κοινωνικών και εκπαιδευτικών φορέων, επιμελητηρίων και επιχειρήσεων. Ο Οδικός Χάρτης αποσκοπεί στη διευκόλυνση της κλιμάκωσης και της βιωσιμότητας των παρεμβάσεων, καθώς και στη σύνδεσή τους με υφιστάμενες και μελλοντικές πολιτικές διά βίου μάθησης.
Στοιχεία καινοτομίας του έργου αποτελούν η συστηματική αξιοποίηση της εμπειρίας που έχει αποκτηθεί από το Δίκτυο των Πόλεων που Μαθαίνουν και η ενεργή σύνδεση με τις κατευθυντήριες αρχές και το πλαίσιο συνεργασίας της UNESCO, σε συνδυασμό με μια ποιοτικά δομημένη, χρονικά εξελισσόμενη προσέγγιση εκπαιδευτικού σχεδιασμού. Παράλληλα, η συνδυαστική χρήση ποιοτικών και ποσοτικών δεδομένων, καθώς και η σύνδεση του Έργου με το Ευρωπαϊκό Έτος Εθελοντισμού, αναδεικνύουν τον ρόλο της άτυπης και μη τυπικής μάθησης και της ενεργού συμμετοχής των πολιτών ως κρίσιμων παραμέτρων για την ανάπτυξη δεξιοτήτων και την ενδυνάμωση των τοπικών κοινοτήτων. Επιπλέον στοιχεία καινοτομίας είναι η ολιστική διεργασία διάγνωσης των αναγκών ανάπτυξης δεξιοτήτων, καθώς και η ενσωμάτωση στην εκπαιδευτική μεθοδολογία στοιχείων όπως η συνδυασμένη ανάπτυξη πράσινων, ψηφιακών και ήπιων δεξιοτήτων, οι εφαρμογές της ΤΝ, και η αξιοποίηση της τέχνης για εκπαιδευτικούς σκοπούς.
